Nie taka galaktyka, jak ją malują

Dawno, dawno temu w odległej galaktyce spiralnej... nie, w odległej galaktyce spiralnej z poprzeczką... hmmm, w odległej galaktyce eliptycznej? Ech, dobrze, że twórcy Gwiezdnych Wojen przeszli nad tą kwestią do porządku dziennego. Po prostu w galaktyce. No tak, tylko że z galaktykami jak z rasami psów - trochę ich jest. Zdarzają się i galaktyczne chihuahua, i galaktyczne mastify. Przyjrzyjmy się im z bliska.
Gdyby ktoś dostał za zadanie narysowanie galaktyki, to zapewne spod jego ręki wyszedłby twór przypominający obiekt NGC 3370 na fotografii poniżej:

ngc
Galaktyka spiralna NGC 3370. Źródło

Panie i panowie, oto galaktyka spiralna. Jak widać posiada centralną jasną "kulkę", czyli jądro, oraz ramiona, które wokół tego jądra zwinięte są w dysk. Galaktyki spiralne to 75% znanych nam galaktyk. Zazwyczaj są obiektami dużymi, z dużą ilością gwiazd. Jądrem takich galaktyk w większości jest masywna czarna dziura. Blisko jądra znajduje się wiele starych gwiazd, w dysku zaś skumulowana jest materia międzygwiezdna, młode gwiazdy i otwarte gromady gwiazd. Każda galaktyka spiralna posiada dodatkowo otaczające ją sferoidalne halo ze starymi gwiazdami w większości zgrupowanymi w gromadach kulistych. Galaktyki spiralne oznaczamy literką S i dzielimy na typy a, b i c. Typ Sa posiada bardzo duże jądro i niewielkie ramiona, typ Sc dokładnie odwrotnie. Obiekt NGC 3370 jest właśnie typem Sc.
Galaktyki spiralne mają podtyp w postaci galaktyk z poprzeczką. W tych obiektach ramiona dysku wydają się wychodzić właśnie z poprzeczki, a nie z jądra. Poprzeczka to nic innego jak pas jasnych gwiazd przebiegających przez środek galaktyki.

ngc1300
Galaktyka NGC 1300, czyli spiralna z poprzeczką. Źródło

Galaktyki spiralne z poprzeczką oznaczamy literami SB i dzielimy na podtypu a, b i c. Analogicznie do galaktyk spiralnych bez poprzeczki. Typ SBa ma najmniejsze ramiona i najmasywniejsze jądro, typ SBc zaś odwrotnie. Uwaga, uwaga! Nasza Galaktyka, ta, w której żyjemy, jest - jak donoszą najnowsze badania - właśnie spiralna z poprzeczką!
Galaktyki eliptyczne to już zupełnie insza inszość. Mają kształt - jak sama nazwa wskazuje - eliptyczny i w zależności od spłaszczenia dzielą się na typy od E0 do E7. Typ E0 jest niemal kulisty, w typie E7 stosunek krótszej osi do dłuższej wynosi 1:3. Nie obserwujemy bardziej spłaszczonych galaktyk eliptycznych. Jest to grupa najbardziej zróżnicowana pod względem rozmiarów. Należą do niej zarówno najmniejsze galaktyki o średnicy 2000 lat świetlnych, jak i giganty o średnicy 3.3 miliona lat świetlnych.

m87
Olbrzymia galaktyka eliptyczna M87 w gwiazdozbiorze Panny. Źródło

Nasze dwie najbliższe sąsiadki, Mały i Wielki Obłok Magellana należą do galaktyk nieregularnych. W tym typie nie da się wyróżnić żadnej struktury, bądź istnieje jakaś szczętkowa, ale taka trochę w stylu ni pies ni wydra, z którą nie wiadomo, co zrobić. Zazwyczaj są to obiekty, które nie powalają rozmiarami. Do galaktyk nieregularnych należy 5% wszystkich galaktyk we Wszechświecie.

LMC
Wielki Obłok Magellana leżący w odległości 160 tys lat świetlnych. Gratulujemy mieszkańcom Australii, którzy mogą sobie to cudo oglądać co noc gołym okiem. Źródło

Galaktyki soczewkowate to twory takie w pół drogi między galaktyką eliptyczną a spiralną. Wyglądają jak bardzo spłaszczona galaktyka eliptyczna posiadająca dysk wokół jądra. W dysku nie można jednak wyróżnić żadnej struktury spiralnej. Tak jakby galaktyka nie mogła się zdecydować, jakim typem chce zostać. Oznaczamy jest S0, SB0 lub E8.

ngc
Galaktyka soczewkowata NGC 5866 w gwiazdozbiorze Smoka. Czyż nie piękna? Źródło

Są jeszcze kwazary, niezwykłe obiekty zlokalizowane na krańcach obserwowanego Wszechświata, miliardy lat świetlnych od nas. Są to przedziwne galaktyki wielkości... Układu Słonecznego (nieprawdopodobne, czyż nie?), będące niezmiernie silnym źródłem promieniowania radiowego. Ale o nich następnym razem. Kwazary zasługują na osobną notkę.

1 komentarze :

  1. Są jeszcze galaktyki eliptyczne. Bardzo ciekawy artykuł.

    OdpowiedzUsuń