Kohorta na peryferiach

Co to jest: spore, daleko, bytuje tam, gdzie jest bardzo zimno, przyczajone i raz po raz wysyłające pociski w cieplejsze rejony? Nikt nie wie? A, to szkoda. Panie i panowie: Obłok Oorta. Do Obłoku można z czystym sumieniem zastosować słynny tekst z Pszczółki Mai: "jest gdzieś, lecz nie wiadomo gdzie". To znaczy gwoli ścisłości mniej więcej wiadomo gdzie, tylko nie rozstrzygnęło się jeszcze ostatecznie, czy na pewno to coś istnieje. Obłok Oorta jest ostatnim i najdalszym elementem  należącym do Układu Słonecznego. Zewnętrzne granice obłoku wyznaczają krańcowe możliwości grawitacyjne Słońca. Dalej jest już tylko czarna przestrzeń i mniej więcej trzy czwarte drogi do Proximy Centauri. Obłok Oorta to zbiorowisko lodu, pyłu, gazów i planetoid otaczający sferycznie nasz Układ w odległości od 300 do 100000 j.a. (1 j.a., przypomnę, to średnia odległość Ziemi od Słońca), przy czym 300 j.a. jest liczbą absolutnie skrajną, najmniejszą akceptowalną. Najprawdopodobniej sam obłok zaczyna się jednak znacznie dalej. Zbiorowisko to leży o niebo dalej niż Pas Kuipera i dysk rozproszony, gdzie swoje orbity mają obiekty transneptunowe z Plutonem, czyli zdegradowaną planetą na czele.


Trójwymiarowy wizerunek Obłoku Oorta. Źródło: Wikipedia

Ponieważ z racji odległości od naszej Gwiazdy na obłok silnie oddziałują najbliższe sąsiadki Słońca, powoduje to w nim pewnego rodzaju niestabilność, której skutkiem jest wysyłanie w kierunku Słońca komet długookresowych (czyli takich, których okres obiegu wokół Słońca jest dłuższy niż 200 lat). Po trajektoriach lotu ich poznacie, można by powiedzieć. Po trajektoriach lotu zatem oszacowano, że komety muszą pochodzić z czegoś w rodzaju rozproszonego dysku. Dysk stopniowo przeewoluował w kierunku sfery.


Inny model Obłoku Oorta. Źródło

Do obłoku może również należeć kilka planetoid, których orbity są mocno wydłużone. Między innymi Sedna, która na jedno obiegnięcie Słońca potrzebuje ponad 12 tysięcy lat. W największym oddaleniu od Słońca, czyli w aphelium Sedna znajduje się w odległości 975 j.a., a zatem 20 razy dalej niż Pluton. (148209) 2000 CR105 to mało romantyczna nazwa innej planetoidy (okres obiegu 3241 lat). Zaś 2006 SQ372 ma tak wydłużoną orbitę, że w peryhelium (czyli punkcie najbliższym Słońcu) przecina orbitę Neptuna, w aphelium natomiast odlatuje na 2000 j.a.!
Ile jest "oorta" w Oorcie? Innymi słowy jak dużo tego "czegoś", co może polecieć ku nam, krąży na peryferiach grawitacyjnych Układu Słonecznego? Dokładnie nie wiadomo, ale wygląda na to, że istnieją biliony ciał, których średnica może przekraczać 1,3 km. Cóż to jest w skali kosmicznej? Pył niewart uwagi. Obłok Oorta nie jest czymś w postaci gigantycznego pierścienia podobnego do tych, które decydują o niepowtarzalności Saturna. To praktycznie doskonała próżnia. Jeden obiekt od drugiego dzielą miliony kilometrów. Całkowitą masę należących do Obłoku ciał niebieskich szacuje się na pięć mas Ziemi. To tyle, co nic.


I jeszcze jeden model. Źródło

Dlaczego zewnętrzny Obłok Oorta (mówię o zewnętrznym, bo dzieli się on na wewnętrzny i zewnętrzny) ma kształt sfery w odróżnieniu od wewnętrznej jego części, która jest płaska? Najprawdopodobniej jest to wynik oddziaływania grawitacyjnego okolicznych gwiazd i pływów samej Drogi Mlecznej. Orbity komet w obłoku zewnętrznym przyjęły kształt koła. Tylko te, które na skutek zaburzeń grawitacyjnych wędrują w kierunku środka naszego Układu Słonecznego, zmieniają swe orbity na bardzo wydłużone elipsy.
Skąd się Obłok Oorta wziął? Wiele wskazuje na to, że jest to relikt dysku protoplanetarnego, z którego wykształciło się Słońce i reszta obiektów Układu Słonecznego. Z tego względu może stanowić niezwykle cenny obiekt badań i źródło wiedzy o naszych prapoczątkach. Problem w tym, że równie cenny, jak niewdzięczny. Jeszcze sporo wody upłynie w naszych zanieczyszczonych polskich rzekach, a zapewne i lodowce na biegunach zdążą stopnieć, zanim dowiemy się czegoś, co będzie zasługiwało na miano epokowego odkrycia. Te odległości w kosmosie są jednak straszne.

0 komentarze :

Prześlij komentarz